Egzamin SEP G1: pytania i test na uprawnienia elektryczne

Kto potrzebuje świadectwa kwalifikacyjnego G1

Art. 54 ustawy Prawo energetyczne wymaga, żeby osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci miały kwalifikacje potwierdzone świadectwem wydanym przez komisję kwalifikacyjną. Potocznie mówi się o „uprawnieniach SEP”, bo wiele komisji działa przy Stowarzyszeniu Elektryków Polskich, ale komisje są też przy innych stowarzyszeniach i dużych przedsiębiorstwach energetycznych. Szczegóły określa rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 1392).

Grupa 1 to urządzenia, instalacje i sieci elektroenergetyczne. Elektrycy najczęściej zdają z punktu 2: urządzenia, instalacje i sieci o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV. Inne punkty grupy 1 dotyczą m.in. napięć powyżej 1 kV, zespołów prądotwórczych powyżej 50 kW, oświetlenia ulicznego, urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym i aparatury kontrolno-pomiarowej.

Bez świadectwa możesz obsługiwać urządzenia elektryczne do 1 kV i do 20 kW, jeżeli dokumentacja urządzenia określa zasady obsługi (§ 5 rozporządzenia). Ten wyjątek dotyczy tylko obsługi. Konserwacja, naprawy, montaż i pomiary wymagają świadectwa.

Eksploatacja (E) czy dozór (D)

To ważne także w praktyce BHP. Według rozporządzenia w sprawie BHP przy urządzeniach energetycznych poleceniodawca i koordynujący muszą mieć ważne świadectwo dozoru, a dopuszczający i kierujący zespołem świadectwo eksploatacji. Okresowe kontrole instalacji elektrycznej w budynkach (co najmniej raz na 5 lat, art. 62 Prawa budowlanego) mogą wykonywać osoby z kwalifikacjami dozoru albo osoby z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi (art. 62 ust. 4).

Jak wygląda egzamin

Egzamin jest ustny (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Nie ma oficjalnego testu, liczby pytań ani progu punktowego. Przeprowadza go co najmniej trzech przedstawicieli komisji, którzy sprawdzają twoją wiedzę teoretyczną i praktyczną. Najważniejsze zasady:

• wniosek składasz ty albo twój pracodawca; dołączasz kopię dokumentu potwierdzającego wiedzę (np. dyplom, świadectwo, zaświadczenie pracodawcy o stażu) i potwierdzenie opłaty,
• zakres tematyki, miejsce i termin ustala przewodniczący komisji i powiadamia cię co najmniej 14 dni wcześniej,
• przed egzaminem okazujesz dokument tożsamości ze zdjęciem; egzamin może też odbyć się zdalnie, z transmisją w czasie rzeczywistym,
• o wyniku decyduje większość głosów, a wynik brzmi „pozytywny” albo „negatywny”,
• po wyniku pozytywnym komisja wydaje świadectwo w ciągu 14 dni.

Opłata wynosi 10% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu złożenia wniosku (§ 14). Na przykład komisja kwalifikacyjna nr 675 przy SEP w Warszawie podaje na swojej stronie opłatę 480,60 zł od 1 stycznia 2026 r. To opłata pobierana przez komisję, niezależna od naszego pakietu. Jeśli nie przystąpisz do egzaminu z przyczyn od ciebie niezależnych, przewodniczący zarządza zwrot opłaty.

Świadectwo traci ważność po 5 latach od dnia wydania (art. 54 ust. 1aa Prawa energetycznego). Żeby dalej pracować, trzeba ponownie zdać egzamin.

Z czego pyta komisja

Rozporządzenie (§ 6) wymienia zakres wiedzy. Na stanowisku eksploatacji to m.in. budowa i działanie urządzeń, zasady eksploatacji, warunki wykonywania prac, BHP, ochrona przeciwpożarowa, pierwsza pomoc i postępowanie w razie awarii lub pożaru. Na stanowisku dozoru dochodzą m.in. przepisy o przyłączaniu i prowadzeniu ruchu, dokumentacja techniczna i eksploatacyjna, przepisy o budowie urządzeń, normy oraz zasady dysponowania mocą. Na tej podstawie podzieliliśmy bank pytań na siedem działów:

• przepisy i świadectwa kwalifikacyjne: Prawo energetyczne, rozporządzenie z 2022 r., egzamin, ważność,
• BHP przy urządzeniach energetycznych: polecenie pisemne, dopuszczenie, funkcje, strefy pracy i odstępy,
• ochrona przeciwporażeniowa: SELV i PELV, klasy ochronności, układy TN, TT i IT, samoczynne wyłączenie, RCD 30 mA,
• pomiary eksploatacyjne: rezystancja izolacji, impedancja pętli zwarcia, uziemienia, terminy kontroli, obliczenia z prawa Ohma i mocy,
• budowa i eksploatacja instalacji: zabezpieczenia, przewody, silniki, instrukcja eksploatacji,
• pierwsza pomoc przy porażeniu: bezpieczeństwo, RKO, AED, pozycja bezpieczna,
• ochrona przeciwpożarowa: odległości od rozdzielnic i urządzeń, gaśnice, zakazy.

Pytania o przepisy opieramy na aktualnych tekstach ustaw i rozporządzeń. Pytania techniczne opieramy na zasadach norm z serii PN-HD 60364 (bez cytowania norm), a pytania z pierwszej pomocy na wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji w polskim wydaniu Polskiej Rady Resuscytacji.

Jak się przygotować

• Naucz się liczb: 5 lat ważności, 14 dni na powiadomienie i na wydanie świadectwa, 30 mA, 50 V AC i 120 V DC dla SELV, 0,4 s w TN i 0,2 s w TT, 300 mm strefy w pobliżu napięcia do 1 kV, 90 dni przechowywania polecenia pisemnego.
• Przećwicz obliczenia na głos: na egzaminie ustnym trzeba umieć wyjaśnić, skąd bierze się wynik, np. dlaczego Zs · Ia musi być nie większe niż U0.
• Opowiedz sobie kolejność czynności przed pracą przy wyłączonym napięciu: wyłączenie, zabezpieczenie przed załączeniem, oznaczenie, sprawdzenie braku napięcia, uziemienie, oznaczenie strefy.
• Rób próbne testy na czas i wracaj do działów, w których masz najwięcej błędów. Test wyboru nie zastąpi rozmowy z komisją, ale szybko pokaże luki w wiedzy.

Gotowi na test? to niezależna platforma do nauki. Nie jesteśmy powiązani ze Stowarzyszeniem Elektryków Polskich, z Urzędem Regulacji Energetyki, z żadną komisją kwalifikacyjną ani z ministerstwem.

Trzy przykładowe pytania z omówieniem

Po jednym pytaniu z różnych działów pełnego pakietu, z odpowiedzią i wyjaśnieniem.